دانستنی های زندگی

امام صادق و ابن ابی العوجا

«در نفی تحجر و خشونت دینی»

# به مناسبت شهادت امام جعفر صادق (ع)؛
 یادداشتی از :
دکتر محمد منصورنژاد

«ابن ابی العوجا» در تاریخ، به فردی دهری، ملحد و بیش از همه زندیق، مشهور است. ابن ابی العوجا برای محکوم کردن امام صادق(ع)، بارها نزد ایشان می آمد و با امام بحث هایی انجام می داد. بین این فرد و امام چندین بار گفتگوی انتقادی واقع شد و نیز او با برخی یاران امام صادق نیز محاجه داشت. این مستشکل در گفت گوها و سخنان متعدد، به رد خداوند و مخلوق بودن انسان معتقد بود. او پیامبر(ص) را قبول نداشت، ولی در نزد امام صادق سؤالاتی درباره آن حضرت مطرح نساخت؛ با آن که امام صادق(ع) از او خواست که اگر درباره پیامبر و کار او شک دارد، سؤال کند، جوابی نداد. ابن ابی العوجا درصدد بود، که با جست وجو در موارد متناقض قرآن، آن را رد کند. وی هم چنین منتقد حج و قوانین دیگر اسلام بود.اغلب گفتگوهای امام صادق(ع) با او در مکه بوده؛ بنابراین به نظر می رسد که ابن ابی العوجا در موسم حج به مکه رفته و با امام(ع) سخن گفته است. مواردی نیز وجود دارد که شاگردان امام صادق(ع) سؤال ابن ابی العوجا را نزد امام مطرح کرده و جواب آن حضرت را به او رسانده اند.

روزی در حالی که بین محراب و منبر پیامبر، در مسجدالنبی نشسته بود و با دوستانش بحث می کرد به انکار خداوند پرداخت. در این هنگام مطالب او به گوش «مفضل بن عمرو» رسید و وی نتوانست تحمل کند و به او خطاب کرد که ملحد شده ای! 

در پاسخ او، ابن ابی العوجا از شیوه برخورد امام صادق(ع) با خودش یاد می کند که: 

چگونه این سخنان را شنیده و دشنام نداده و او صاحب حلم بوده و در اوج عقل و متانت است. او را طیش و سفاهت و غضب از جا به در نمی آورد. گوش می دهد سخنان ما را و می شنود حجت های ما را تا آن که ما آنچه در خاطر داریم، می گوییم و گمان می کنیم که حجت خود را بر او تمام کرده ایم. آن گاه با استدلال مختصر و محکم، کلام ما را پاسخ می­ دهد. 

پس از این صحبت­ ها، مفضل نزد امام صادق(ع) رفته و امام، شیوه صحیح استدلال کردن را به او آموزش می­ دهند. نتیجه آن مباحث ، امروزه تحت عنوان «توحید مفضل»، در اختیار همگان است. از معدود احادیثی که اسم فلاسفه از جمله «ارسطو»، در آن بازتاب یافته و شخصیّت او تأیید هم شده، همین روایت «توحید مفضّل» است. مطابق این حدیث، امام صادق(ع) از ارسطو به عنوان فرد بزرگی یاد می کنند.

#چند نکته :

1. مشی امام صادق (ع) در منتقدان و بلکه منکران دینی از سویی حفظ حرمت و حریم آنان بود و از سوی دیگر ارایه پاسخی منطقی و مستدل؛

2.امام صادق مشی متحجّرانه و برخورد خشن شیعیان، امثال «مُفضّل» را روش صحیح دفاع از دین نمی دانست. در عوض آن ها را به دانش و یادگیری شیوه های گفتگو فرا می خواند؛

3.امام صادق از بحث و حتی رد خدا و قرآن، در مکان مقدسی چون کعبه، یا مسجد النبی، نهی نمی کرد، بلکه با مستشکلان با حفظ احترام، به گفتگو می نشست و سخنانشان را دقیق می شنید و پاسخ می داد؛

4.امام صادق در هنگامه عبادت، در مناسب ترین جا در فرهنگ اسلامی (کعبه؛ خانه خدا)، بخشی از وقت را به مناظره و محاجه علمی اختصاص می داد. پس سیره امام، از اهمیت و قداست علم و گفتگوی علمی نیز حکایت می کند؛

5.امام صادق توقع داشت شاگردان و شیعیانش، به جای تحجر و تعصب بی جا و خشونت ورزی در مقابل منتقدان و مخالفان، با پیروی عملی از ایشان، باعث زینت شان باشند، نه این که با عملکرد زشت، آبرویشان را ببرند. 

در بحارالانوار آمده است: «قال الصادق (ع): كونوا لنا زينا و لا تكونوا علينا شينا»؛ یعنی، باعث زینت ما باشید نه مایه شرمندگی ما.

🌏 کانال تحلیلی آمل فردا
https://t.me/joinchat/09L4N7f8UzsyYjFk