«توهین به مقدسات» و «مرزهای آزادی بیان»

پس از نمایش کاریکاتور محمد توسط یک معلم در فرانسه و ترور او توسط تروریست‌های اسلامی دوباره بحث «توهین به مقدسات» و «مرزهای آزادی بیان» اینجا و آنجا مطرح شد. گفتم من هم کمی یجوز و لایجوز کنم:

🔵 قبل از هر چیز؛ سه نکته

1️⃣ هیچ چیز در بنیان و به خودی خود مقدس نیست.
2️⃣ بعضی چیزها برای بعضی از مردمان مقدس‌اند. چه بسا مقدسات گروهی از مردم در نظر گروهی دیگر شرم‌آور و مشمئزکننده باشند.
3️⃣ برخی چیزها "محترم" هستند (و نه مقدس) مانند انسان، آزادی، و اعلامیه جهانی حقوق بشر.

               ********

🟢 در یک جامعه دموکراتیک و سکولار، انسان‌ها آزاد‌ هستند هر باور، دین، عقیده، ایدئولوژی، و نظری را نقد کنند، هجو کنند، مسخره کنند، و مورد توهین قرار دهند.

🟣 نکته مهم اینست که آزادی بیان فقط ابراز عقیده و نقد محترمانه نیست، بلکه شامل تمسخر و توهین هم می‌شود. یک دلیل ساده اینست که مفاهیم "نقد"، "طنز و هجو"، "تمسخر"، "توهین" نسبی و ذهنی هستند. مثلاً من مطلبی درباره اسلام می‌گویم، یک مسلمان ممکن است بخندد و بگوید نقد جالبی بود، مسلمان دیگر ممکن است بگوید من اسلام را مسخره کرده‌ام و باید از مسلمانان عذرخواهی کنم، و شاید دیگری هم بگوید مطلب من توهین بزرگی بوده و من مهدورالدم هستم. تا کنون بشر نتوانسته مرز مشخصی تعیین کند که مثلاً تا اینجا "نقد" است و از اینجا به بعد "تمسخر" یا "توهین".

🟣 در عمل هم مرزبندی بین "نقد"، "هجو و طنز"، "تمسخر" و "توهین" امکان‌پذیر نیست: در دنیای امروز چیزی حدود ۴۳۰۰ دین و مذهب وجود دارد. اگر قرار باشد مقدسات همه این ادیان مشخص شود و به اطلاع مراجع قضایی و عموم مردم برسد؛ در این صورت باید برای هر دین و مذهبی یک گروه از متخصصان مشغول تحقیق و تفحص و مشخص کردن مقدسات شوند. حال چه کسی قرار است صلاحیت این گروه را تأیید کند؟ اگر مردمی ادعا کنند "لباس محلی" یا "گویش محلی" آنها برایشان مقدس است تکلیف چیست؟! آیا باید یک گروه از متخصصان دیگر هم مشغول تحقیق و تفحص در این زمینه شوند؟! می‌بینیم که بشر باید دست از زندگی و کار و تولید بِکِشد و بنشیند مقدسات خودش را برای دیگران لیست کند.

آزادی بیان

معمولاً برای آزادی بیان دو خط قرمز وجود دارد:

🔴 ترویج خشونت: حقِ آزادیِ بیان اجازۀ ترویج خشونت را نمی‌دهد. ترویج خشونت می‌تواند (۱) فتوای ارتداد یا دستور قتل دیگری (۲) ترغیب یا متقاعد کردن افراد به قتل دیگری (۳) تشویق به خودکشی باشد. با صرف ترویج خشونت، حتی اگر کسی دست به خشونت هم نزند، در یک کشور دموکراتیک و قانونمند، مراجع قضایی می‌توانند شخص را بازداشت کنند. اگر کسی ترویج خشونت کند و دیگری تحریک شود و دست به خشونت بزند؛ حتی مروج خشونت سال‌ها در زندان خواهد ماند.

🔴 توهین و تهمت به افراد و شخصیت‌ها: نمی‌توان "بدون سند و مدرک" به کسی تهمت زد یا نسبت ناروا داد. مثلاً اگر من کسی را دروغگو بنامم، شخص می‌تواند از من شکایت کند؛ حال در دادگاه اگر بتوانم با سند و مدرک ثابت کنم شخص دروغگو ست، جرمی متوجه من نیست.در غیر این صورت تهمت ناروا زده‌ام و مستحق مجازات هستم. معمولاً مجازات توهین و تهمت ناروا جریمه‌های نقدی است.

#توهینبهمقدسات #مرزهایآزادیبیان
[۸:۳۸, ۱۳۹۹/۸/۱۵] عیسی خانی: در رابطه با «توهین به مقدسات» و «مرزهای آزادی بیان» معمولاً چند مغلطه و بدفهمی وجود دارد:

🔴 دینداران، در دفاع از مقدسات مذهبی، گاهی می‌پرسند اگر کسی به خانواده شما توهین کند چه می‌کنید؟ پاسخ ساده است. هیچ کس نباید به اشخاص توهین کند، همانطور که در بخش نخست نوشتم، توهین به شخصیت‌ها غیراخلاقی و غیرقانونی است، اما توهین به مقدسات، در جوامع دموکراتیک آزاد است. عقاید و مقدسات، شخصیت انسان‌ها نیستند. یک نفر می‌تواند مسلمان یا مسیحی، کمونیست یا لیبرالیست، گوشتخوار یا گیاهخوار باشد. هیچ یک از این باورها و عقاید محترم نیستند و چه بسا زود به زود تغییر کنند. شخصیت و حقوق انسانی افراد است که محترم است.

🔴 ذهنیتِ برخی دیندارانِ متعصب درست برعکس است. مثلاً برخی مسلمانان در مصاحبه‌ها یا کامنت‌ها می‌گویند «به من و خانواده‌ام توهین کن ولی به پیامبر و قرآن توهین نکن». آنها حاضرند به شخصیت‌شان توهین شود ولی به عقایدشان توهین نشود. گو اینکه عقایدشان شخصیت‌شان (و بعضاً منطق و استدلال‌شان) را می‌سازد.

🟣 وقتی روزنامه‌ها و نشریات از سیاستمداران و مسئولان کاریکاتور می‌کشند یا برنامه طنز می‌سازند در واقع تصمیمات سیاسی و جایگاه سیاستمدار را مورد نقد (یا توهین) قرار می‌دهند و نه شخصیت او به عنوان یک انسان.

🔴 مغلطه استاندارد دوگانه: برخی مسلمانان توهین به مقدسات را برنمی‌تابند در حالی که "قرآنِ مقدس‌شان" پر از توهین به عقاید و شخصیت‌ها ست. از احترام به عقاید دیگران سخن می‌گویند در حالی که پیامبران‌شان بت‌های مشرکان را در کعبه شکستند.

🔴 مغلطه (شاید بهتر باشد بگوییم دروغ) دیگر در رابطه با آزادی بیان اینست که می‌گویند در کشورهای غربی کسی نمی‌تواند هلوکاست را نقد یا انکار کند. چنین ادعایی درست نیست. دیوید ایروینگ تاریخ‌دان انگلیسی از مشهورترین منکران هلوکاست است که چندین کتاب در انکار هولوکاست نوشته است. دیوید دوک از رهبران نئونازی و منکر هلوکاست در آمریکاست که عکس یادگاری او با محمود احمدی‌نژاد در تهران خبرساز شده بود. با یک سرچ ساده در یوتیوب می‌توان ویدئوهایی دید که برخی از افراد در آمریکا آزادانه پرچم آلمان نازی را در حیاط خانه‌شان نصب کرده‌اند. در آلمان به دلیل تاریخ فاشیسم این کارها با محدودیت‌هایی همراه است.
 
🔵 در انتها به یک مغلطه‌ که بعضاً از سوی افراد دموکراتیک و طرفدار آزادی بیان هم مطرح می‌شود اشاره می‌کنم. می‌گویند: «درست است که نقد و توهین به مقدسات "حق" همه انسانهاست اما اینکار موجب آزرده‌خاطر شدن دینداران می‌شود و "اخلاقی" نیست». در پاسخ باید گفت شاید چنین استدلالی در یک کشور دموکراتیک قابل دفاع باشد؛ اما وقتی در کشوری، قدرت سیاسی به پشتوانه‌ی "مقدسات" دست به تبعیض، شکنجه، و گاه کشتار مخالفان می‌زند، آن مقدسات باید با شدت هرچه تمام‌تر مورد نقد و توهین قرار بگیرند. احترام به چنان "مقدسات غیراخلاقی"، "نهایت بی‌اخلاقی" است.

در پایان دو نکته در رابطه با آزادی بیان:

🔴 کسی حق ندارد اطلاعات شخصی دیگران مانند پرونده پزشکی، آدرس و شماره تلفن، و عکس‌های خانوادگی را در دسترس عموم قرار دهد. حقِ آزادیِ بیان هرگز چنین اجازه‌ای به کسی نمی‌دهد.

🟢 اما اگر کسی با اختیار خودش بخشی از زندگی خصوصی خود را در فضای مجازی منتشر کند، دیگر این مسئله شخصی نیست. همه افراد جامعه حق دارند در دفاع یا نقد آن نظر بدهند. پس وقتی فلان بازیگر سینما عکس همسر دومش را در توییتر منتشر می‌کند، دیگر خصوصی نیست. اینکه برخی می‌گویند به زندگی خصوصی آنها کاری نداشته باشید مغلطه‌ای بیش نیست.

#توهینبهمقدسات #مرزهایآزادیبیان