چکیده صحبت های حجت الاسلام محمد سروش محلاتی

(سخنران شب سوم مراسم تعزیت آفتاب در کاشان):

📢 مشکل تاریخی مسلمانان، ترجیح صورت گرایی بر حقیقت گرایی بوده و هست.

📢 در زمان قیام امام حسین (ع)، جامعه اسلامی به لحاظ ظاهری هیچ چیزی کم نداشت. نماز و روزه و حج و... به خوبی برگزار می شد، ولی فقط در ظاهر حقیقت آن ها گم شده بود.

📢 در قرآن، هرگاه اشاره ای به اعمال و مناسک می شود، بلافاصله به روح و حقیقت آن هم اشاره می شود. مثلا نماز را با هدف دوری از فحشا و منکر، روزه را با هدف با تقوا شدن، و ازدواج را با هدف به آرامش رسیدن بیان می کند.

📢 امام علی بعد از 25 سال خانه نشینی و رسیدن به خلافت ، در جملاتی تکان دهنده، فرموده است که مردم در طول این سالیان وضعتان دگرگون شده و به عقب رجعت کرده اید و به دوران آغاز بعثت برگشته اید. (نقل به مضمون) 

در حالی که در آن دوران، اسلام حتی از نظر ظاهری پیشرفت هم کرده بود و کشورهای بیشتری مسلمان بودند. پس معلوم می شود مقیاس حضرت علی چیزی دیگری است.

📢 بعد از فرمان تغییر قبله از سوی خدا، تعدادی از مسلمانان ظاهرگرا نگران شدند که آیا عبادت های قبلی ما از بین رفت!؟ خداوند در پاسخ آب پاکی را روی دستانش ریخت!  (سوره بقره ، آیه 177) و فرمود کار نیک این نیست که به سمت مشرق یا مغرب خدا را بخوانید، بلکه اصل نیکی، ایمان واقعی به خدا و بخشش و وفای به عهد و... است. این بدان معناست که شکل و ظاهر، اصالت ندارد.

📢 ریشه اصلی این دوری از حقیقت گرایی، عدم شناخت درست دین است.

📢 امام علی در خطبه 17 نهج البلاغه به خدا شکایت می برند از مردمی که زندگی می کنند در جهالت و می میرند در گمراهی و کسادترین آدم ها در بین این مردم، پژوهش گران واقعی قرآن هستند و کسانی که قرآن را جاهلانه تفسیر می کنند و به هر قیمتی به خورد مردم می دهند، بازارشان رونق دارد. و امام در ادامه می فرمایند علت این امر، خواص و عالمانی هستند که می فهمند و می دانند که چه می کنند و واقعیت وحی را کنار گذاشته و از دین سوءاستفاده می کنند.

📢 خطر صورت گرایی در جوامع دینی از جوامع غیردینی بیشتر است.

📢 اگر حکومت دینی به معنی واقعی شکل بگیرد، باید فضائل اخلاقی رشد پیدا کند و اگر جامعه ای فاقد این نکات مثبت باشد، آسیب آن از حکومت غیردینی بیشتر خواهد بود.

📢 مرحوم شهید مطهری حکومت دینی را به مثابه یک پوسته دانسته که باید در آن گوهرهایی نظیر عدالت، سلامت اجتماعی، راستی، احسان، محبت و... محافظت شود و اگر جامعه ای این چنین نباشد، باید آن پوسته را هم از بین برد. مثل کاری که ابوذر انجام داد. قیام امام حسین نیز در همین راستا بود. امام حکومت یزید را خالی از محتوا دید و با قیام خود به مردم فهماند که  باید این پوسته را از بین برد.